|
«منابع مالی فقرزدایی در اسلام»
آشنايي با منابع
مالي تخصيص يافته به فقرزدائي در احكام اسلام:
خمس: عبارتست از يك پنجم مانده در آمد هر كسي
در پايان سال مالي خود كه به دو قسمت تقسيم ميشود.
نيمي از آن متعلق به امام ( حاكم اسلامي ) و نيم
ديگر آن متعلق به سادات تهيدست مي باشد به شرحي كه
در رسائل عمليه مذكور است.
زكات: عبارتست از مقدار معيني كه از 9 چيز
كه عبارتند از جو، گندم، خرما، كشمش، طلا، نقره،
گاو، گوسفند و شتر طبق شرحي كه در رساله هاي عمليه
آمده است گرفته مي شود.
صدقه: عبارتست از مقدار مالي كه قربه الي
ا… به فقرا داده مي شود و بديهي است كه صدقه دو
قسمت مي شود . واجب كه همان زكات است و مستحب كه
ساير صدقات مي باشد و خوشبختانه در مورد اخير
كميته امداد امام خميني (ره) از طريق معاونت جلب
مشاركتهاي مردمي اقدامات جالبي انجام داده است و
نتيجه مطلوبي نيز حاصل شده است.
لقطه: عبارتست از اشيائي كه پيدا مي شود و
صاحب آن مشخص نيست كه با شرايطي كه دارد اگر مالك
آن پيدا نشد در راه خير مصرف مي شود.
هبه: يا بخشش عبارتست از اينكه كسي مالي را
از ملك خود خارج سازد و بطور رايگان در اختيار
ديگري قرار دهد. هبه دو گونه است: معوض و غير
معوض.
وقف: عبارتست از اينكه واقف در حين اجراي
صيغه وقف مشخص مي كند كه آن مال در چه راهي صرف
شود و آثار اين امر در سراسر كشور اسلاميمان در
امور مختلف از ساختن مساجد، تكايا، بيمارستانها،
مدارس علميه، مشاهد مشرفه و صدها مورد ديگر كه در
موقوفات مشاهده مي شود خودنمايي مي كند.
حبس: كه خود نوعي وقف است ولي وقف مال نيست
بلكه وقف منافع مال است مانند سكني، به اين ترتيب
كه خانه اش را بدون قيد زمان جهت سكونت در اختيار
كسي قرار مي دهد در حاليكه مالكيت خود را محفوظ
نگهدارد و يا به صورت عمري يعني مدت سكونت مستأجر
را به مدت عمر خود با مستأجر قرار دهد و يا رقبي
كه مدت سكونت مستأجر را معين مي كند.
صدقه و انفاق و شرايط آن به عنوان يك ارزش:
در آيات و روايات مختلفي امر به انفاق و فرهنگ
سازي آن در جامعه شده است، چرا كه اين كار باعث
ارتباط فرد با خالق خود و سبب مشاركت وي در كار
خير شده و علاوه بر اجر اخروي كه تأكيد زيادي بر
آن شده، در اين دنيا از نظر روحي و رواني، سبب
تحول وي خواهد شد. در اين راستا خداوند متعال هر
كمكي را انفاق ندانسته است. آنچه حضرت باريتعالي و
ائمه معصومين به عنوان انفاق در راه خـدا دانستـه
اند ، شرايطي دهگانه داشته كه ذيلاً به آنها اشاره
مي كنيم:
شرط اول: انفاق و صدقه از اموال باشد ،
يعني مالي نباشد كه از راه حرام يا خيانت به دست
آمده اسـت. پيامبر اكرم (ص) مي فرمايد: خداوند هيچ
انفاقي را كه از طريق خيانت است نمي پذيرد (تفسير
مجمع البيان سوره مائده آيه 27)
شرط دوم: انفاق و صدقه بايد از اموال خوب و
سالم باشد، نه از اموال نامطلوب و بي ارزش. خداوند
مي فرمايد: اي كسانيكه ايمان آورده ايد، از
قسمتهاي پاكيزه اموالي كه به دست آورده ايد، انفاق
كنيد و به سمت قسمتهاي ناپاك نرويد، زيرا خود شما
هم حاضر نيستيد آنها را بپذيريد. (سوره بقره آيه
267)
شرط سوم: انفاق زماني داده شود كه انفاق
كننده به زندگي اميد داشته باشد، زيرا در حالت اول
انفاق برخواسته از ميل، رغبت و اعتقاد فرد است.
امام صادق (ع) مي فرمايد: درهمي كه در حال سلامتي
صدقه بدهيد، بهتر است از اينكه در زمان مرگ بنده
اي را آزاد كني .
شرط چهارم: انفاق بايد به نيازمندان واقعي
داده شود، يعني به افرادي كه سخت به آن نيازمندند.
خداوند تبارك و تعالي در سوره بقره آيه 273 مي
فرمايد: انفاق شما مخصوص نيازمنداني است كه در راه
خدا در تنگنا قرار گرفته اند.
اين افراد شامل:
الف: كسانيكه به علت توجه به خداوند آنها را از
وطن دور ساخته اند.
ب: شركت در ميدان جنگ اجازه تأمين معاش را به آنان
نداده است.
ت: به علت عدم دارايي و سرمايه به مسافرت نمي روند
و توان تأمين معاش را ندارند.
ج: از شدت خويشتن داري، افراد ناآگاه، آنها را بي
نياز مي پندارند.
د: هرگز با اصرار از مردم كمك دريافت نمي كنند.
ه: اگر چه سخني از حال خود نمي گويند، ولي چهره
هايشان نشان از رنج و درد دارد.
شرط پنجم: انفاق بايد مخفي داده شود.
خداوند متعال در سوره بقره آيه 271 مي فرمايد: هر
گاه آنها را مخفي ساخته و به نيازمندان بدهيد،
براي شما بهتر است.
به استناد آيات مي توان انتظار داشت كه انفاق به
دو صورت مخفي و آشكار مي باشد كه به هر دوي آنها
اشاره شده، آنجا كه امر به پرداخت آشكار صدقه و
انفاق است، همان صدقات واجب يا خمس و زكات است و
آنجا كه امر به مخفي نمودن آن نموده همان صدقات
مستحب است. از مهمترين دلايل آشكار بودن صدقات
واجب اين است كه از اتهام مردم به اجابت صدقات
جلوگيري نمايد، همچنين ديگران به انجام اداي
واجبات تشويق شوند.
شرط ششم: صدقه و انفاق همراه با منت نباشد.
خداوند متعال در سوره بقره آيه 264 مي فرمايد: اي
كساني كه ايمان آورده ايد ، بخششهاي خود را با منت
و آزار باطل نكنيد.
شرط هفتم: انفاق و صدقه بايد توأم با اخلاص
و خلوص نيت بوده و همراه با ريا نباشد . خداوند در
سوره بقره آيه 265 مي فرمايد: مؤمنان كساني هستند
كه اموالشان را براي جلب خشنودي خدا انفـاق مي
كنند.
شرط هشتم: انفاق كننده هرگز خود را مالك
حقيقي تصور نكرده باشد، بلكه خود را واسطه ميان
خدا و خلق بداند و همچنين آنرا كوچك شمارد، اگر چه
بـزرگ باشـد . خداونـد در سـوره حديـد آيـه
7 مي
فرمايد: انفاق كنيد از آنچه خداوند شما را نماينده
خود در آن قرار داده است.
شرط نهم: انفاق و صدقه از اموالي باشد كه
به آن دلبسته و مورد علاقه اوست. خداوند در سوره
آل عمران آيه 12 مي فرمايد: هرگز به نيكوكاري نمي رسيد
مگر اينكه از آنچه دوست مي داريد در راه خدا انفاق
كنيد.
در سوره حشر آيه 9 مي فرمايد: آنها ديگران را بر
خود مقدم مي دارند، هر چند خود شديداً نيازمند
باشنـد.
فايده هاي انفاق و صدقه:
به طور كلي صدقه سبب مي شود افراد اجتماع از هلاكت
و نابودي رهايي يافته و جامعه اي با شكوه و پابرجا
داشته باشند. از طرفي موقعي كه اين فريضه در جامعه
فراموش شود و ثروتها در دست عده اي خاص قرار گيرد،
جمع كثيري محروم و مستضعف به وجود مي آيد كه به
علت تنگدستي و فشارهاي وارده بر آنها، سبب بروز
انقلاب و اضمحلال دولتها و سقوط سرمايه داران
خواهد شد. لذا صدقه دو فايده اساسي دارد:
اول:فايده اجتماعي و دوم: فايده فردي.
فايده اجتماعي صدقه: يكي از بزرگترين مشكلات جوامع
امروزي اختلاف طبقاتي بين افراد جامعه بوده كه با
پيشرفتهاي صنعتي اين فاصله روز به روز بيشتر شده،
بدين صورت كه در يك طرف عده اي فقير و تهيدست و در
مقابل تراكم ثروت و سرمايه داري. لذا انفاق به
عنوان هديه الهي به نوع بشر سبب حل مشكل اختلاف
طبقاتي شده و در جوامعي كه اين فريضه رواج پيدا مي
كند، از دلهره، اضطراب، بدبيني، دشمني و جنگ و
ستيز طبقات حرفي به ميان نمي آيد.
فايده فردي انفاق و صدقه: آنچه كه از آيات و
روايات برداشت مي شود، اين است كه صدقه علاوه بر
فايده اجتماعي، فوايد فردي و شخصي هم داشته كه در
زير به چند مورد آن اشاره مي كنيم:
1- صدقه هفتاد نوع مرگ بد را دفع مي كند . امام
صادق (ع) مي فرمايد: نيكي و صدقه هفتاد نوع مرگ بد
را از صاحبانشان دفع مي كند.
2- صدقه هفتاد نوع شر و بلا را دفع مي كند. پيامبر
اكرم (ص) مي فرمايد: صدقه از صاحبش آفات دنيا و
عذاب در روز قيامت را دفع مي كند.
3- انفاق و صدقه فقر را زائل و عمر را طولاني مي
كند. امام صادق (ع) مي فرمايد: نيكوكاري و صدقه
فقر را از بين برده و عمر را طولاني مي كند.
4- صدقه كليد روزي است. امير مؤمنان، حضرت علي (ع)
مي فرمايد: با صدقه روزي خود را از خدا دريافت
كنيد، هر كس يقين به جايگزيني دارد از صدقه پرهيز
نمي كند.
5- خداوند در مقابل مالي كه صدقه داده مي شود عوض
مي دهد. خداوند متعال در سوره سبا آيه 39 مي
فرمايد: هر چيزي را انفاق كنيد ، جاي آن را پر مي
كند و او بهترين روزي دهندگان است.
6- انفاق و صدقه باعث بي نيازي، فراواني و بركت
اموال مي شود. امام صادق (ع) مي فرمايد: صدقه دهيد
زيرا صدقه مال را زياد مي كند.
|
|
|
|
طرح
اکرام |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
